Müəllif: Şəbnəm İbrahimxəlilova,Banco.az
Bəzən böyük biznes ideyaları bazardakı fürsətləri axtarmaqdan deyil, şəxsi həyatda qarşıya çıxan çətinliklərdən yaranır. Amerikalı sahibkar Martin Rotblatın hekayəsi də bunun nümunəsidir. O, əvvəlcə peyk rabitəsi və radio sahəsində uğur qazanıb, daha sonra isə qızının həyatını xilas edə biləcək müalicəni tapmaq məqsədilə tamamilə fərqli bir sahəyə — biotexnologiyaya üz tutub.
Bu qərar sonradan nadir xəstəliklərin müalicəsi üzərində çalışan United Therapeutics şirkətinin yaranmasına səbəb olub. Rothblatt-ın hekayəsi şəxsi məqsədin elmi araşdırma, biznes strategiyası və uzunmüddətli fəaliyyətlə necə böyük təşəbbüsə çevrilə biləcəyini göstərir.
Peyk radiosundan biotexnologiyaya
Martine Rotblat biznes fəaliyyətinə telekommunikasiya sahəsində başlayıb. O, 1990-cı ildə “Sirius Satellite Radio” şirkətinin həmtəsisçilərindən biri olub. Layihənin ideyası peyk vasitəsilə avtomobillərə radio yayımı həyata keçirmək və dinləyicilərə daha geniş seçim imkanı yaratmaq idi.
Bu sahədə qazandığı təcrübə ona texnologiyanın kommersiya imkanlarını qiymətləndirməyi, yeni bazarlara daxil olmağı və investorlarla işləməyi öyrədib. Lakin 1990-cı illərin ortalarında ailəsində baş verən hadisə onun karyerasının istiqamətini dəyişib.
Rotblatın qızı Jenesisə ağciyər arterial hipertenziyası diaqnozu qoyulub. Bu xəstəlik ağciyərlərdəki arteriyalarda qan təzyiqinin yüksəlməsinə səbəb olur və ürəyin fəaliyyətinə ciddi təsir göstərə bilər. Həmin dövrdə müalicə imkanları məhdud olduğundan ailə çətin vəziyyətlə üzləşib.
Rotblat mövcud müalicə imkanları ilə kifayətlənmək əvəzinə yeni həll yolu axtarmağa qərar verib.
Şəxsi problemdən biznes ideyasına
Qızının xəstəliyi ilə bağlı müalicə axtarışları Rotblatı biotexnologiya sahəsinə gətirib. O, əvvəlcə tibbi araşdırmaları maliyyələşdirməyə çalışıb, daha sonra isə bu sahədə müstəqil şirkət yaratmaq qərarına gəlib.
1996-cı ildə “United Therapeutics” şirkətinin əsası qoyulub. Şirkətin əsas məqsədi ağciyər arterial hipertenziyasının müalicəsi üçün dərmanların hazırlanması və xəstələrin müalicə imkanlarının genişləndirilməsi idi. Bu qərar asan olmayıb. Rothblatt-ın telekommunikasiya sahəsində təcrübəsi olsa da, dərman hazırlanması tamamilə fərqli biliklər və uzunmüddətli elmi araşdırmalar tələb edirdi. Buna görə şirkətin inkişafı üçün tibb mütəxəssisləri və tədqiqatçılarla əməkdaşlıq mühüm rol oynayıb.
Bu nümunə sahibkarlıqda vacib bir məqamı göstərir: uğurlu biznes qurmaq üçün hər sahənin mütəxəssisi olmaq şərt deyil. Lakin problemi anlamaq, uyğun mütəxəssislərlə işləmək və məqsədə çatmaq üçün resursları düzgün birləşdirmək vacibdir.
İlk mühüm nəticə: dərman təsdiqi
“United Therapeutics”in fəaliyyətində əsas mərhələlərdən biri 2002-ci ildə baş verib. Şirkətin “Remodulin” adlı dərmanı ABŞ Qida və Dərman Administrasiyasından (FDA) ağciyər arterial hipertenziyasının müalicəsi üçün təsdiq alıb. Dərman Kanada və İsraildə də təsdiqlənib.
Bu nəticə şirkətin elmi və kommersiya fəaliyyətinin inkişafı üçün əhəmiyyətli addım olub. Sonrakı illərdə United Therapeutics ağciyər hipertenziyası ilə bağlı digər müalicə vasitələrini də inkişaf etdirib.
Şirkətin rəsmi məlumatına görə, hazırda onun müxtəlif xəstəliklərin müalicəsi üçün FDA tərəfindən təsdiqlənmiş bir neçə terapiyası mövcuddur. Bu, başlanğıcda konkret bir xəstəliyə yönəlmiş təşəbbüsün zamanla daha geniş tibbi fəaliyyətə çevrildiyini göstərir.
Burada vacib məqam odur ki, dərmanın hazırlanması və təsdiqi uzunmüddətli araşdırmalar, klinik sınaqlar və ciddi tənzimləyici tələblər tələb edir. Buna görə belə bizneslərdə nəticə əldə etmək üçün səbir və davamlı maliyyələşdirmə mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Rotblatın fəaliyyəti yalnız dərman istehsalı ilə məhdudlaşmayıb. O, orqan transplantasiyası üçün alternativ həllərin hazırlanmasına da diqqət yetirib.
“United Therapeutics” genetik cəhətdən dəyişdirilmiş heyvanlardan insan transplantasiyası üçün uyğun orqanların əldə edilməsi istiqamətində araşdırmalar aparır. Bu sahə elmi və etik baxımdan mürəkkəb olsa da, əsas məqsədlərdən biri transplantasiya üçün donor orqan çatışmazlığını azaltmaqdır.
Bu istiqamətdə aparılan tədqiqatlar hələ də elmi, tibbi və tənzimləyici çətinliklərlə müşayiət olunur. Bununla belə, şirkətin bu sahəyə sərmayə yatırması Rotblatın uzunmüddətli problemlər üçün yeni texnoloji həllər axtarmağa davam etdiyini göstərir.
Rothblatt-ın təcrübəsi göstərir ki, biznesin yaranması üçün yalnız gəlir əldə etmək məqsədi kifayət etmir. Bəzən konkret bir problemin həlli yeni məhsulun, şirkətin və bütöv bir fəaliyyət istiqamətinin əsasına çevrilə bilər.
