Müəllif: Gülnar Əhmədli, Banco.az
İş yerində əmək müqaviləsinə xitam verilməsi zamanı işçinin iradəsi və hüquqları xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bəzən işçidən öz ərizəsi ilə işdən çıxması tələb olunur və bu tələb müxtəlif təzyiq vasitələri ilə müşayiət edilə bilər. Belə vəziyyətlərdə ərizənin həqiqətən işçinin sərbəst qərarı əsasında yazılıb-yazılmadığı mühüm hüquqi məsələyə çevrilir. “Ya özün ərizəni yazıb çıxırsan, ya da biz səni elə əsasla çıxarırıq ki, başqa işə düzələ bilməyəcəksən!”. Bəs işçi təzyiq altında ərizə yazmağa məcbur edilərsə, qanunvericilik bunu necə qiymətləndirir?
Əmək hüquqları eksperti Etibar Qarayev Banco.az-a bildirib ki, Azərbaycan Respublikası Əmək Məcəlləsinin 68-ci maddəsi əmək müqaviləsinə xitam verilməsinin ümumi əsaslarını müəyyən edir. Əmək müqaviləsinə işçinin təşəbbüsü ilə xitam verilməsi qaydası isə Məcəllənin 69-cu maddəsi ilə tənzimlənir:
"Əmək Məcəlləsinin 69.7-ci maddəsinə əsasən, işəgötürən tərəfindən zor tətbiq edilməklə, hədə-qorxu gəlməklə və ya hər hansı başqa üsulla işçinin iradəsinin əleyhinə əmək müqaviləsinə xitam verməyə məcbur edilməsi qadağandır.
Təcrübədə isə bəzi işəgötürənlər əmək münasibətlərinə xitamı işçinin təşəbbüsü kimi rəsmiləşdirməyə üstünlük verirlər. Çünki bu halda işəgötürənin təşəbbüsü ilə xitamın müəyyən əsasları üçün nəzərdə tutulan hüquqi prosedurların, təminatların və işdənçıxarma müavinətinin tətbiqindən yayınmaq mümkün ola bilər.
Əsas sual budur: Təqdim edilmiş ərizə işçinin həqiqi və sərbəst iradəsini əks etdirir, yoxsa məcburetmə, hədə-qorxu və ya psixoloji təzyiq nəticəsində yazılıb?
Hüquqi baxımdan bu hallar arasında mühüm fərq vardır. İşçinin ərizəsi onun şüurlu, həqiqi və sərbəst iradəsinə əsaslanmalıdır. Məcburetmə və ya təzyiq nəticəsində təqdim edilmiş ərizə əsasında əmək müqaviləsinə xitam verilməsi qanuni hesab edilə bilməz".
E. Qarayevin sözlərinə görə, belə halda işçi xitam barədə əmrin qanunsuz hesab edilməsini, əvvəlki vəzifəsinə bərpa olunmasını, məcburi işburaxma müddəti üçün əməkhaqqının və müvafiq hallarda ona dəymiş zərərin ödənilməsini tələb edə bilər:
"Lakin ərizənin təzyiq altında təqdim edildiyinin sübutlarla təsdiqlənməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Ərizənin mövcudluğu zahirən xitamın işçinin təşəbbüsü ilə baş verdiyi təəssüratını yaratdığından, məcburetmənin baş verdiyi şəraitə dair sübutların qorunması zəruridir.
Təzyiq altında ərizə yazmağınız tələb edilirsə nə etmək lazımdır?
* ərizəni imzalamaqdan çəkinin və qərar vermək üçün vaxt tələb edin;
* təzyiqin kim tərəfindən, nə vaxt və hansı formada göstərildiyini sənədləşdirin;
* yazışmaları, elektron məktubları, şahid məlumatlarını və qanuni qaydada əldə edilmiş digər sübutları qoruyun;
* ərizə artıq təqdim edilibsə, xitam rəsmiləşdirilənədək onun geri götürülməsi və ya etibarsız hesab olunması barədə dərhal yazılı müraciət edin;
* qanunla müəyyən edilmiş iddia müddətlərinin qısa olduğunu nəzərə alaraq, hüquqi yardım almağı gecikdirməyin.
Ərizədə “öz arzusu ilə” ifadəsinin yazılması xitamın avtomatik olaraq qanuni olması demək deyil. Hüquq yalnız sənədin formasını deyil, həmin sənəddə ifadə olunan iradənin həqiqi və sərbəst olub-olmadığını da qiymətləndirir".
Bizi sosial şəbəkələrdən izləyin!!
