Müəllif: Şəbnəm İbrahimxəlilova,Banco.az
Həyatda hər şey həmişə planlaşdırdığımız kimi getmir. Gözlənilməz tibbi xərclər, avtomobilin təmiri, işin itirilməsi və ya digər təcili ehtiyaclar istənilən vaxt yarana bilər. Belə vəziyyətlərdə əvvəlcədən yığılmış pulun olması maliyyə çətinliklərinin qarşısını almağa kömək edir. Məhz bu məqsədlə ehtiyat fondu yaratmaq vacibdir.
Ehtiyat fondu insanın gözlənilməz xərclər üçün ayırdığı pul vəsaitidir. Bu vəsait gündəlik xərclərdən ayrı saxlanılır və yalnız zəruri hallarda istifadə olunur. ABŞ-nin İstehlakçıların Maliyyə Müdafiəsi Bürosunun (CFPB) tövsiyələrinə görə, hətta kiçik məbləğdə yığım belə gözlənilməz maliyyə çətinliklərinin öhdəsindən gəlməyi asanlaşdıra bilər.
Bəs ehtiyat fondunu necə yaratmaq və onu düzgün idarə etmək olar?
Ehtiyat fondunun məbləği insanın gəlirindən, aylıq xərclərindən və ailə vəziyyətindən asılıdır. Maliyyə maarifləndirməsi üzrə xarici mənbələrdə geniş istifadə olunan tövsiyələrdən biri ən azı 3-6 aylıq zəruri xərcləri qarşılaya biləcək məbləğ toplamaqdır. Məsələn, bir insanın aylıq zəruri xərcləri 800 manatdırsa, onun ilkin hədəfi 2 400 manat, daha geniş ehtiyat hədəfi isə 4 800 manat ola bilər. Bu məbləğlər müvafiq olaraq 3 və 6 aylıq xərclərə bərabərdir.
Lakin belə bir məbləği qısa müddətdə toplamaq hər kəs üçün mümkün olmaya bilər. Buna görə də ilk mərhələdə daha kiçik hədəf müəyyənləşdirmək məqsədəuyğundur. Əsas məqsəd böyük məbləğ toplamaqdan əvvəl müntəzəm yığım vərdişi yaratmaqdır.
Gəlir və xərclərinizi hesablayın
Ehtiyat fondu yaratmaq üçün ilk növbədə pulun hara xərcləndiyini bilmək lazımdır. Bunun üçün aylıq gəlir və xərcləri qeyd etmək faydalıdır.
Kirayə haqqı, ərzaq, nəqliyyat, kommunal ödənişlər və digər zəruri xərcləri müəyyənləşdirdikdən sonra büdcədə nə qədər vəsaitin qaldığını hesablamaq olar. Daha sonra ehtiyat fonduna hər ay nə qədər pul ayırmağın mümkün olduğu müəyyən edilməlidir.
Xərclərin qeydiyyatı həm də azaldıla biləcək məsrəfləri üzə çıxarır. Məsələn, tez-tez sifariş edilən yeməklər, istifadə olunmayan abunəliklər və plansız alış-veriş üçün ayrılan məbləğləri azaltmaqla əlavə vəsait əldə etmək mümkündür.
Kiçik məbləğlərlə başlayın
Ehtiyat fondu yaratmaq üçün yüksək gəlirə sahib olmaq mütləq deyil. Əsas məsələ imkan daxilində müntəzəm pul yığmaqdır. Məsələn, hər ay 50 manat ayıran şəxs bir il ərzində 600 manat toplaya bilər. Aylıq yığım 100 manat olduqda isə bu məbləğ bir ilin sonunda 1 200 manata çatır. Bu hesablamalara faiz gəliri daxil deyil.
Kanadanın Maliyyə İstehlakçılarının Müdafiəsi Agentliyi də ehtiyat fondu yaratmağa kiçik məbləğlərlə başlamağı və yığımları tədricən artırmağı tövsiyə edir.
İlkin mərhələdə böyük məbləğ toplamağa çalışaraq özünüzü çətin vəziyyətə salmaqdansa, büdcənizə uyğun məbləğ seçmək daha məqsədəuyğundur.
Pulu avtomatik şəkildə kənara qoyun
Yığım vərdişini formalaşdırmağın effektiv yollarından biri pulu avtomatik olaraq ayrı hesaba köçürməkdir.
Məsələn, maaş aldığınız gün bank hesabınızdan ehtiyat fondu üçün müəyyən məbləğin avtomatik köçürülməsini təşkil edə bilərsiniz. Beləliklə, pulu xərcləməzdən əvvəl onun bir hissəsi yığıma ayrılmış olacaq.
ABŞ-nin İstehlakçıların Maliyyə Müdafiəsi Bürosu müntəzəm avtomatik köçürmələri yığım vərdişi yaratmağın əlverişli üsullarından biri kimi göstərir.
Bununla belə, avtomatik köçürmə zamanı əsas hesabda kifayət qədər vəsaitin qalmasına diqqət etmək lazımdır. Əks halda, digər ödənişlər gecikə və ya əlavə komissiyalar yarana bilər.
Ehtiyat fondunu gündəlik xərclərdən ayrı saxlayın
Yığılmış pulu gündəlik istifadə etdiyiniz bank hesabında saxlamaq onu lazımsız xərclərə yönəltmək ehtimalını artıra bilər. Buna görə də ehtiyat fondu üçün ayrıca hesab yaratmaq faydalıdır.
Hesab seçərkən bir neçə məqama diqqət yetirmək lazımdır: pula ehtiyac yarandıqda onu tez əldə etmək mümkün olmalı, çıxarış şərtləri aydın olmalı və xidmət haqları nəzərə alınmalıdır.
Avstraliyanın Moneysmart maliyyə maarifləndirmə resursu da ehtiyat fondunun ayrıca yığım hesabında saxlanılmasını və müntəzəm vəsait köçürülməsini tövsiyə edir.
Ehtiyat fondunun əsas məqsədi yüksək gəlir əldə etmək deyil, gözlənilməz vəziyyətlərdə lazım olan pula əlçatan olmaqdır. Buna görə də bu vəsaiti riskli investisiyalara yönəltmək əvəzinə, təhlükəsiz və əlçatan saxlamaq daha məqsədəuyğundur.
Əlavə gəlirləri də yığıma yönəldin
Bəzi aylarda əsas gəlirdən əlavə bonus, hədiyyə və ya başqa gəlir əldə etmək mümkündür. Belə hallarda həmin vəsaitin bir hissəsini ehtiyat fonduna əlavə etmək yığım prosesini sürətləndirə bilər. Məsələn, iş yerindən bonus aldıqda onun müəyyən hissəsini xərcləmək, qalan hissəsini isə ehtiyat fonduna köçürmək olar. Eyni yanaşmanı əlavə işdən əldə edilən gəlirlərə də tətbiq etmək mümkündür.
Bunun üçün bütün əlavə gəliri yığıma yönəltmək vacib deyil. Əsas məqsəd gündəlik büdcəyə ciddi təsir göstərmədən ehtiyat fondunu artırmaqdır.
Ehtiyat fondundan yalnız zəruri hallarda istifadə edin
Ehtiyat fondu yaratmaq qədər onu qorumaq da vacibdir. Bu vəsait tətil, yeni telefon və ya əvvəlcədən planlaşdırıla bilən alış-veriş üçün nəzərdə tutulmayıb. Gözlənilməz tibbi xərclər, təcili təmir işləri və gəlirin itirilməsi kimi hallar ehtiyat fondundan istifadəni zəruri edə bilər. Bununla yanaşı, hər gözlənilməz xərc fövqəladə vəziyyət hesab edilmir. Məsələn, hər il ödənilən sığorta haqqı və ya əvvəlcədən məlum olan təhsil xərcləri büdcədə ayrıca nəzərdə tutulmalıdır.
Ehtiyat fondundan istifadə etdikdən sonra isə yığıma yenidən başlamaq lazımdır. Beləliklə, növbəti gözlənilməz vəziyyət üçün maliyyə təhlükəsizliyini bərpa etmək mümkün olar.
Ən vacib məqam yığıma başlamağı təxirə salmamaqdır. Hər ay ayrılan kiçik məbləğlər zamanla əhəmiyyətli ehtiyat yarada bilər. Bu isə gözlənilməz maliyyə çətinlikləri zamanı borca müraciət etmək ehtiyacını azaldaraq insana daha çox rahatlıq və maliyyə sərbəstliyi qazandıra bilər.
