Şəbnəm İbrahimxəlilova,Banco.az
Dünyanın ən böyük elektron ticarət və texnologiya şirkətlərindən biri olan “Alibaba”nın hekayəsi böyük ofislərdən, milyonlarla dollarlıq investisiyalardan və ya hazır biznes modelindən başlamayıb. Bu hekayənin başlanğıcında Çinin Hançjou şəhərində kiçik bir mənzil, internetin gələcəyinə inanan 18 nəfərlik komanda və kiçik bizneslərin dünya bazarına çıxmasını asanlaşdırmaq arzusu dayanırdı.
1999-cu ildə əsası qoyulan Alibaba bu gün elektron ticarət, bulud texnologiyaları, rəqəmsal xidmətlər və süni intellekt sahələrində fəaliyyət göstərən qlobal şirkətə çevrilib. Onun inkişaf yolu yalnız uğurlu biznes quruculuğunun deyil, bazardakı imkanları vaxtında görməyin, dəyişikliklərə uyğunlaşmağın və uzunmüddətli strategiyanın əhəmiyyətini də nümayiş etdirir.
Alibaba-nın qurucusu kimi tanınan Cek Ma — əsl adı ilə Ma Yun — 1964-cü ildə Çinin Hançjou şəhərində anadan olub. Onun karyera yolu texnologiya sahəsində təhsil almış və ya proqramlaşdırma ilə məşğul olmuş sahibkarların ənənəvi hekayələrindən fərqlənirdi. Ma ingilis dili müəllimi kimi çalışırdı və sahibkarlıq fəaliyyətinə başlamazdan əvvəl internet texnologiyaları sahəsində geniş təcrübəyə malik deyildi.
Onun gələcək biznesinin formalaşmasında ingilis dilinə və beynəlxalq ünsiyyətə marağı mühüm rol oynadı. Gənclik illərində xarici turistlərlə ünsiyyət quraraq ingilis dilini təkmilləşdirməyə çalışan Ma sonralar bu bacarığından beynəlxalq biznes əlaqələrinin qurulmasında da istifadə etdi.
1995-ci ildə ABŞ-a səfəri zamanı internetlə tanış olması onun həyatında dönüş nöqtələrindən biri oldu. O dövrdə internet Çində indiki qədər geniş yayılmamışdı. Ma bu texnologiyanın bizneslərə yeni imkanlar yarada biləcəyini gördü və Çinə qayıtdıqdan sonra internetlə əlaqəli ilk təşəbbüslərindən birini həyata keçirdi.
Onun ilkin layihələrindən biri Çin şirkətlərinin internetdə tanıdılmasına yönəlmiş “China Pages” platforması idi. Bu təşəbbüs böyük qlobal şirkətə çevrilməsə də, Ma üçün internet biznesinin imkanlarını öyrənmək və gələcək fəaliyyətinə hazırlaşmaq baxımından əhəmiyyətli təcrübə oldu.
1999-cu il: Alibaba-nın yaranması
1999-cu ildə Cek Ma öz ideyasını daha geniş miqyasda həyata keçirmək qərarına gəldi. O, Hançjou şəhərindəki mənzilində 17 nəfərlə birlikdə “Alibaba”nın əsasını qoydu. Beləliklə, şirkətin 18 qurucudan ibarət komandası formalaşdı.
Komandanın qarşısında duran əsas məqsəd kiçik və orta sahibkarlıq subyektlərinin beynəlxalq bazarlara çıxışını asanlaşdırmaq idi. Həmin dövrdə Çində çoxsaylı istehsalçı və kiçik biznes fəaliyyət göstərsə də, onların xarici alıcılarla əlaqə qurmaq imkanları məhdud idi. Ənənəvi ticarətdə beynəlxalq tərəfdaş tapmaq, məhsulları tanıtmaq və sifarişlər əldə etmək xeyli resurs tələb edirdi.
Alibaba bu problemi internet vasitəsilə həll etməyi hədəfləyirdi. Şirkətin yaratdığı platforma istehsalçılara məhsulları haqqında məlumat yerləşdirmək, xarici alıcıların diqqətini cəlb etmək və yeni biznes əlaqələri qurmaq imkanı verirdi.
Şirkətin rəsmi missiyası da bu yanaşmanı əks etdirir: “İstənilən yerdə biznes aparmağı asanlaşdırmaq.”
Niyə məhz Alibaba?
Şirkətin adının seçilməsi də onun beynəlxalq bazara yönəlmiş yanaşması ilə əlaqəli idi. Cek Ma müxtəlif dillərdə asan tələffüz olunan və dünya miqyasında tanına biləcək ad axtarırdı. “Alibaba” adı “Min bir gecə” nağıllarındakı Əli Baba obrazını və “Açıl, Simsim!” ifadəsini xatırladırdı. Bu ad şirkətin məqsədi ilə də uyğunlaşırdı: internet vasitəsilə kiçik bizneslər üçün yeni imkanların qapısını açmaq.
Beləliklə, şirkətin adı sadəcə brend seçimi deyil, onun gələcək fəaliyyətini ifadə edən simvolik mesaj kimi də çıxış edirdi.
İlk addımlardan böyük biznes modelinə
Alibaba fəaliyyətə başladığı zaman əsas diqqətini biznesdən biznesə satışa — B2B modelinə yönəltmişdi. Bu modeldə şirkətlər öz məhsullarını digər şirkətlərə təqdim edir və topdansatış əlaqələri qururlar.
Platforma xüsusilə beynəlxalq alıcı axtaran Çin istehsalçıları üçün faydalı idi. Əvvəllər xarici bazarlara çıxmaq üçün geniş satış şəbəkəsi və böyük maliyyə resursları tələb oluna bilərdi. İnternet isə şirkətlərə məhsullarını daha geniş auditoriyaya təqdim etmək imkanı yaradırdı.
“Alibaba”nın ilkin biznes modeli mühüm bir üstünlük üzərində qurulmuşdu: şirkət özü bütün məhsulları istehsal etməli və satmalı deyildi. Əvəzində, alıcılarla satıcıların bir araya gəldiyi platforma yaradaraq onların ticarət əlaqələrini asanlaşdıra bilərdi. Bu yanaşma şirkətin gələcək inkişafına da təsir göstərdi. Alibaba zamanla yalnız bir elektron ticarət saytından ibarət olmaqdan çıxdı və müxtəlif xidmətlərin bir-birini tamamladığı geniş biznes ekosisteminə çevrildi.
İnkişafın yeni mərhələsi
Alibaba-nın böyüməsində mühüm amillərdən biri fəaliyyətini yalnız beynəlxalq topdansatış ticarəti ilə məhdudlaşdırmaması oldu.
2003-cü ildə şirkət “Taobao” platformasını istifadəyə verdi. “Taobao” Çində fərdi satıcılarla istehlakçıları bir araya gətirən elektron ticarət platforması kimi inkişaf etdi. Bu addım “Alibaba”nın daha geniş istehlakçı bazarına çıxmasına şərait yaratdı. Lakin elektron ticarətin inkişafı ilə yanaşı, alıcı və satıcılar arasında etimad məsələsi də aktuallaşırdı. Alıcı məhsulu almadan əvvəl ödəniş etmək istəməyə, satıcı isə ödənişə əmin olmadan məhsulu göndərməkdən çəkinə bilərdi.
2004-cü ildə yaradılan “Alipay” bu problemin həllinə yönəlmiş mühüm addımlardan biri oldu. Xidmət onlayn əməliyyatlarda ödəniş prosesinə etimadın artırılmasına kömək edirdi.
2008-ci ildə istifadəyə verilən “Tmall” isə daha çox brendlərin və rəsmi satıcıların istehlakçılarla əlaqə qurmasına imkan yaradırdı.
Alibaba-nın ən böyük uğurlarından biri: 25 milyard dollarlıq IPO
Alibaba tarixinin ən mühüm hadisələrindən biri 2014-cü ildə baş verdi. Həmin ilin sentyabrında şirkət Nyu-York Fond Birjasında ilkin kütləvi səhm təklifini — “IPO”nu həyata keçirdi. Təklifin ilkin həcmi təxminən 21,77 milyard dollar idi. Anderrayterlərin əlavə səhm almaq hüququndan tam istifadə etməsindən sonra şirkət və səhm satan investorların ümumi gəliri təxminən 25,03 milyard dollara çatdı.
Bu nəticə “Alibaba”nın beynəlxalq maliyyə bazarlarında əldə etdiyi ən böyük uğurlardan biri idi. “IPO” şirkətə qlobal investorların diqqətini cəlb etmək və beynəlxalq miqyasda tanınmasını daha da artırmaq imkanı verdi. Bu hadisənin əhəmiyyəti yalnız cəlb edilən maliyyə vəsaiti ilə məhdudlaşmırdı. O, Çin texnologiya şirkətlərinin qlobal kapital bazarlarında böyük miqyasda fəaliyyət göstərə biləcəyini də nümayiş etdirirdi.
Real bazar probleminin həlli
Alibaba kiçik və orta müəssisələrin beynəlxalq bazarlara çıxışında mövcud olan çətinliklərə diqqət yetirdi. Şirkət bizneslərin ehtiyac duyduğu əlaqə və ticarət imkanlarını rəqəmsal platformada birləşdirdi.
Platforma modelinin üstünlükləri
Alibaba özü bütün məhsulları istehsal etmək əvəzinə, alıcılarla satıcıların bir araya gəlməsi üçün şərait yaratdı. Belə modeldə platformaya qoşulan satıcıların və alıcıların sayı artdıqca onun digər iştirakçılar üçün faydası da arta bilər. Bu xüsusiyyət iqtisadiyyatda şəbəkə effekti adlandırılır.
Müxtəlif xidmətlərin birləşdirilməsi
Alibaba elektron ticarətlə kifayətlənmədi. Şirkət rəqəmsal ödənişlər, bulud hesablama, beynəlxalq ticarət və logistika kimi sahələrlə əlaqəli bizneslərə də yönəldi.
Bu yanaşma alıcıların, satıcıların və müəssisələrin müxtəlif ehtiyaclarını bir-biri ilə əlaqəli xidmətlər vasitəsilə qarşılamağa imkan verdi.
Uzunmüddətli yanaşma
“Alibaba”nın korporativ dəyərlərində müştərilərə üstünlük verilməsi, etimadın qorunması və dəyişikliklərə uyğunlaşma xüsusi yer tutur.
Şirkətin rəsmi materiallarında müştərilər, əməkdaşlar və səhmdarlar arasında prioritetlərin müəyyənləşdirilməsi də qeyd olunur. Bu, biznesin yalnız qısamüddətli maliyyə nəticələri ilə deyil, müştərilərə təqdim etdiyi dəyərlə də əlaqələndirildiyini göstərir.
Elektron ticarətdən bulud texnologiyalarına və süni intellektə
Alibaba-nın inkişaf tarixində növbəti mühüm mərhələ texnoloji infrastrukturun genişləndirilməsi oldu.
2009-cu ildə yaradılan “Alibaba Cloud” şirkətin bulud hesablama sahəsindəki fəaliyyətinin əsasını təşkil etdi. Bulud xidmətləri müəssisələrə hesablama gücü, məlumatların saxlanması və müxtəlif rəqəmsal həllərdən istifadə imkanı verir. Bu sahənin inkişafı Alibaba üçün həm öz platformalarının texnoloji ehtiyaclarını qarşılamaq, həm də digər müəssisələrə xidmət göstərmək baxımından əhəmiyyətli idi.
Şirkət sonrakı illərdə beynəlxalq elektron ticarətə və rəqəmsal xidmətlərə də investisiya yatırdı. “AliExpress” kimi platformalar Çin istehsalçıları və satıcılarının xarici istehlakçılara çıxış imkanlarını genişləndirməyə yönəldi.
Son dövrdə isə “Alibaba” süni intellekt və bulud texnologiyalarını əsas inkişaf istiqamətləri sırasında göstərir. Şirkətin 2025-ci maliyyə ili üzrə rəhbərlik hesabatında elektron ticarət və “AI + Cloud” strategiyası uzunmüddətli inkişafın əsas istiqamətləri kimi təqdim olunub.
“Alibaba”nın uğur hekayəsinin əsas məqamı yalnız şirkətin böyüməsi deyil, dəyişən ehtiyaclara uyğun olaraq fəaliyyət istiqamətlərini genişləndirməsidir. Bu gün şirkət süni intellekt və bulud texnologiyalarına diqqət yetirməklə növbəti inkişaf mərhələsini qurmağa çalışır.
